Des Indes, een legendarische naam, zowel destijds in Batavia als tot op de dag van vandaag in Den Haag. Ik dacht er weer aan toen ik van het Haagse festival  Jalan Jalan een uitnodiging kreeg voor de opening, in Des Indes, Den Haag.
Vermoedelijk vanwege de Indische connectie.
Heel goed.
 
Des Indes zelf heeft evenwel zelf een selectief geheugen, ook wat het Indische betreft. De laatste keer dat ik er was, zag ik een aantal fraaie borden met de eigen geschiedenis erop in woord en beeld. Alles even geweldig natuurlijk.
En wat anno 2026 niet meer beviel, dat was gewoon geschrapt. Tevergeefs zocht ik naar de glorieuze dagen, toen generaal Van Heutsz  in 1904 zijn intrek nam in het hotel.
Hoe zat dat?
 
Terug naar 1904.
Van Heutsz, dan officieel nog gouverneur van Atjeh, reist naar Nederland. Hij is uitgeroepen tot de overwinnaar van de Atjeh-oorlog, hij is de pacificator. En nu komt hij hier, vermoedelijk om te vertrekken als gouverneur-generaal van Indië.
Dat alles bij elkaar zet de fine fleur van Nederland in beweging. Overal vormen zich commissies, gericht op het huldigen van de aanstaande GG en - op het behartigen van de eigen belangen.
Ook in Den Haag.
 
Na een uitputtende treinreis arriveerden Van Heutsz en zijn echtgenote eindelijk in Den Haag, Hollands Spoor. De ontvangst op het treinstation overtrof alle vorige, in kwantiteit en kwaliteit. Muziek, toespraken, de gemeenteraad, de commissieleden, vertegenwoordigers van de koningin-moeder en de prins, muziekkorpsen, kinderen met vlaggetjes en massaal uitgestroomde burgers en buitenlui.
Van Heutsz werd naar Des Indes begeleid, dat wil zeggen voorafgegaan en gevolgd door rijtuigen die door de straten reden. Het volk juichte en gooide bloemen in de rijtuigen. De straten waren propvol.

In Des Indes wachtte het welkom te ervaren van het Haagse hoofdcomité voor het huldigen bestaande uit – inmiddels – 150 personen. Iedereen in de hofstad wist dus wel waar de generaal te vinden was. Degenen met connecties en zij die dat nodig hadden. De kinderen die massaal met vlaggetjes Van Heutsz toejuichten. Alle leden van het huldigingscomité zeker, want zitting daarin kunnen nemen, dat wilden de koloniaal-conservatieve kringen zeker.
Des Indes gaf volop gelegenheid tot huldigen en toejuichen en het deed zelf ook mee. Er waren volop rozen, witte bloemen en sierplanten aangebracht, in het restaurant stond een borstbeeld van de koningin met daarbij een portret van Van Heutsz, en ook een decoratie van de Nederlandse vlag. Dit zei het: een held was hij, een gunsteling van de majesteit, een dienaar van het volk.

In de receptiezaal waren talloze gezonden bloemstukken uitgestald, onder andere van de weduwe van generaal Eenoog, Karel van der Heijden.
Herhaaldelijk moesten Van Heutsz en zijn echtgenote op het balkon van Des Indes zich vertonen aan de mensenmassa. Zij zagen de generaal: 'een meer energieken dan mooien gebruinden kop', grijze stoppels en een gewone gestalte. Maar hij wàs het. Toespraken werden over en weer gehouden, waarbij de huldigende partij Van Heutsz zowat de hemel in prees als militair en staatsman, en Van Heutsz naast dankwoorden ook sprak over sneuvelen van manschappen. Een domper was dat niet. Want het was immers Van Heutsz.
 
Ook op dat balkon gebeurde iets interessants. Het Algemeen  Handelsblad schreef: 'In het hotel gebruikte de generaal en zijn verwanten de lunch, nadat de generaal en mevrouw zich op het balcon hadden laten photo- en cinematographeren.' Dus: op de film en op de foto. Waar is dat gebleven?
Onvindbaar, toen ik destijds mijn biografie over Van Heutsz schreef. Maar er verschijnen voortdurend nieuwe bronnen. Ik blijf hopen.
 
Ach, wat een dagen zullen dat geweest zijn in juli 1904. Ik zal er straks aan terugdenken. En als u langs Des Indes loopt, kijk dan even omhoog naar het balkonnetje.
Daar stond Van Heutsz dus, met zijn echtgenote, samen zwaaiend naar een euforisch Den Haag die de generaal zowat aanbad.
Goed om te weten.

Vooral omdat Des Indes het niet meer wil weten.
 
https://www.indischeschrijfschool.nl